Birbirinden farklı sektörlerde yer alan ve “Sağlıklı Marka” olma yolunda çalışmalar gerçekleştiren firmalarla ve sağlıklı markaları konuştuğumuz uzmanlarla hazırladığımız söyleşi dizimizde bu hafta Fazla Gıda CEO’su Olcay Silahlı’yı ağırlıyoruz.
Sağlıklı Markalar’ın sorularını yanıtlayan Fazla Gıda CEO’su Olcay Silahlı, gıda atığına özellikle dikkat çekti. Markaların bu konuda nasıl davranması gerektiği konusunda bilgi sahibi olmadığını ifade eden Olcay Silahlı onlarla bu noktada çalışarak hem zarar etmelerinin önüne geçtiklerini hem de bir yandan da bunu yardıma dönüştürebildiklerini belirtti.
Fazla Gıda’nın uçtan uca bütün süreci altyapı olarak firmalara sağladığını ifade eden Olcay Silahlı, “Bir firmanın elinde satamadığı bir ürün varsa Fazla Gıda’nın platformuyla bunu bağışlayabilir ya da hayvan yemi yapabilir. Ayrıca ikinci satış kanallarıyla bunu indirimli fiyatlarla satabilir.” diye konuştu.
Fazla Gıda’nın kuruluş sürecinin 2014 yılına dayandığını ifade eden Olcay Silahlı, “Biz Türkiye’de teknoloji tabanlı sosyal girişim konusunda globale de ölçeklenebilecek bir örnek çıkartmak amacıyla yola çıktık. Bunu yaparken altyapısıyla örnek bir model oluşturmak istedik. 2015 yılının ortalarına doğru girişimimiz Türkiye’de gelişmeye başladı. 2016’nın sonlarında da daha somut adımlar atmış olduk.” açıklamasında bulundu.
EN BÜYÜK HEDEFİM İKLİM EYLEMİYDİ
Birleşmiş Milletler’in sürdürülebilir kalkınma amaçları arasında 17 tane hedeften en önemlisinin iklim eylemi olduğunun altını çizen Silahlı sözlerine şöyle devam etti: “Atık denince akla hep diğer atıklar geliyor ama en büyük finansal değer olarak atık aslında gıda. Diğer atıkları bekletebiliyorsunuz ama gıdada çok hızlı bir koordinasyon olmadığı takdirde gerçekten doğayla baş başa bıraktığınız bir sorun atık. Gıda atığı sorunu aynı zamanda iklim eyleminde de önemli bir yer işgal ediyor. Olması gerekeni, bu işin geleceği nediri gerçekleştirmeye çalıştık. Bir sorunu çözerken başka sorunları da çözebildiğimizi gördük. Gıda atığı sorununu çözerken bunu ihtiyaç sahiplerine bağışlarsak, 0 açlık hedefini de tutturmuş oluyorsunuz.”
Fazla Gıda olarak 2017’den beri çok ciddi faaliyetlerde bulunduklarına dikkat çeken Olcay Silahlı, “Gıdanı Koru” kampanyasının arka planında da desteğimiz olurken, bakanlığa ve birçok kuruma görüş bildirdik, hala daha bildiriyoruz. Her ay düzenli olarak çeşitli kurumlarla görüşmelerimiz oluyor. İlerisi için altyapı anlamında hangi sahada hangi sorunlar var, düzenleyici kurumlar neler yapmalı diye konuşuyoruz ve orada çok yakın çalışıyoruz. Çünkü atık sorunu bir tane girişimin tek başına çözebileceği bir şey değil. Bazı düzenlemelerin de değişmesi gerekiyor. 2019’da gıda bağışı konusunda KDV indirimiyle ilgili yasanın geçmesini biz sağladık. Mevzuatlarda yapılması gerekenlere kadar önerilerde bulunduk. Şu anda da benzer 7-8 farklı önerimizi sürekli olarak anlatıyoruz.” açıklamasında bulundu.
GIDANIN GERİ KAZANIMI KONUSUNDA DÜNYADA ÖNCÜYÜZ
Son 2 yılda Avrupa’daki atık yönetim direktifiyle beraber bu konuların gündeme gelmeye başladığını ifade eden Olcay Silahlı, “Almanya, İngiltere ile Fransa’da gıdayı geri kazanım hiyerarşisi direktifene girmiş durumda. Bu anlamda Türkiye olarak fazla gıdanın avantajı ya da farklılığında dünyadan 15 sene sonradan gelmiyoruz. Dünyada öncülerden biriyiz. O yüzden de yaptığımız işle, aldığımız sonuçlarla da en son Ekim ayında tam 5 sene sonra Dublin’de Avrupa çapında yapılan sosyal inovasyon turnuvasında birinci olduk. Zamanlama olarak dünyanın önünde gittiğimiz için oluyor. Tabi olduğumuz coğrafya itibariyle sorunu bulup çözümü uygulama hazır değiliz altyapı olarak bazı noktalarda. O yüzden bir yandan da onları da hazırlamaya çalışıyoruz.” diye konuştu.
TÜRKİYE’DE ÜRETİLEN HER İKİ ÜRÜNDEN BİR TANESİ ÇÖPE GİDİYOR
Türkiye’de rakamlarla konuşmak istediğinizde rakamların net olmadığına dikkat çeken Olcay Silahlı şöyle devam etti: ”Gıda atığı konusunda ölçüm verileri çok az. Ama yıllık olarak 300 milyar liralık gıdayı çöpe attığımızı öngörüyoruz. Bunun yarısının ev dışında, yarısının ev içinde oluştuğunu söyleyebiliriz. Dünyanın üzerinde bir noktadayız. Birleşmiş Milletlerin açıkladığı bir raporda; kişi başı gıda atığı üretimi konusunda 93 kg ile dünyada üçüncü sıradayız. Aslında israfa bu kadar karşı olduğunu söyleyen, ekmeği öpüp başına koyan milletin bu listede üçüncü sırada olması üzücü. Bu anlamda farkındalığın ya da söylemlerin yetmediği, sistem dönüşümlerinin olduğunu görüyoruz. Niyet olarak bir sorun görmüyoruz. Kurumsal ve kişisel bazda herkes motive ve israf olmasın diye düşünüyor. Zaten Fazla Gıda’nın çıkışı da buydu. Sistemsel bir dönüşüm olmalıydı. O yüzden de karar verme mekanizmalarının algoritmatik bir altyapıya dayanması gerekiyor. Şeffaf ve koordine edilmesi gibi birçok şeye dayandırdık konuyu. Niyet güzel olmakla birlikte israf konusunda kötü durumdayız. Dünyada üretilen her 100 gıdanın 30’u çöpe gidiyor gibi bir durum var ama Türkiye’de bu daha da yüksek. Bazı alt kategorilerde yüzde 50’lere kadar çıktığını görebiliyoruz. Ürettiğiniz iki üründen birini çöpe atmak için üretiyorsunuz. Bugün geldiğimiz bu noktada finansal ve enflasyon etkisi de çok yüksek. Bunlar aslında herkesin cebinden çıkan finansal bir kayıp aslında. Bu kayıplar fiyatlara da yansıyor. Diğer yandan da yoksulluk sürekli artıyor. Bu bir tek bizde değil dünyada da böyle. Her ülkede yoksulluk artıyor. Bu oran artarken israf boyutunu çözmek gerekiyor. “
Halk nezdinde konuşmak gerekirse kafalarda değişmesi gereken noktalardan birisinin; insanların çöpten yemek yediği gibi bir durumun olmadığına özellikle dikkat çeken Olcay Silahlı, “Gayet besin değeri yerinde, talep fazlası olduğu için kalmış, kullanılmasa çöpe gidecek ürünlerin ihtiyaç sahipleriyle buluşturulması sağlanıyor. Yoksulluk seviyesinin altında yaşayan kitle için de bu durumun ciddi bir faydası var. Şirketlerin de ellerindeki nakdi daha gelişimsel noktalara harcamalarına yardımcı olmak istiyoruz böylece.” diye konuştu.
Önceliklerinin özellikle 100 milyon Euro üzerinde cirosu olan, gıda atık israfı da daha az lokasyonda olan daha yüksek olan firmalar olduğunu ifade eden Olcay Silahlı şöyle devam etti: “Çünkü gıda sorununda ana sorun; lojistik ve distalizasyon sorunu. En hızlı şekilde çözüme gidebilmek için önceliklendiriyoruz. Şu anda 41 tane ulusal ve uluslararası boyutta firmayla çalışıyoruz. Yüksek hacimler yönetiyoruz. Bir firmanın ayda bazen 400 tonluk hacmi geçebiliyor. Biz gıda tedarik zincirindeki her bir oyuncunun sorunlarına çözüm bulmak istiyoruz. İlk günden beri söylediğim şu; gıda atığının bir tane sebebi yok. Biz Fazla Gıda’da tüm sebeplere çözüm sunmuş bir şirket olacağız baktığınızda. Sürekli olarak teknoloji tabanlı çözümler geliştiriyor olacağız. Bu anlamda büyük firmalar bizi biliyorlar, önemli bir kısmı da bizimle çalışıyor. Önemli bir kısmı da ‘nasıl çalışabiliriz?’ diye düşünüyor. Biz onlara ’20 yıldız sizin yaptığınız şey doğru değil, büyük yapıların çok basit bir noktada karar alması bazen bir yılı geçebiliyor. Dolayısıyla bekleme sürecinde olan baya bir firma var. Bu sene sonuna kadar hedefimiz 41’den 100 firmaya ulaşmak aktif olarak çalıştığımız. Bunlar büyük çaplı şirketler, bir de biz bu dönemde oteller ve yemekhaneler için akıllı tartı inovasyonu yaptık. Bir yandan da restoranlar için son tüketicinin oyuna dahil olabileceği, restoranların gün sonunda kalma ihtimali olan gıdaları kendileri %50 indirimli gel-al modeliyle kurtarabileceği, hem lokantanın hem de tüketicinin işine yarayan bir uygulama çıkarttık. Şu anda yavaş yavaş bunları sahaya indirip anlatmaya çalışıyoruz.”
ÇÖPE ATMAK YERİNE, İHTİYAÇ SAHİPLERİNE YARDIM ETMEK İÇİN ARACI OLUYORUZ
Markaların ne yapacağını bilmediği fazla olan ürünleri imha ettiğine değinen Olcay Silahlı, “İmha etmek bir kere finansal olarak bir maliyet. Bir ürünü imha etmek için para ödersiniz. Ürünleri depoda bekletmek de masraf yaratır. Bu ürünler kokuşma ve böceklenme yani hijyen sorunu yaratabilir. Bir yandan da neyi attığınızı görmüyorsunuz, görmediğiniz için de iyileştirme noktalarını da göremiyorsunuz. Biz ne yapıyoruz? Gerek fazla ürünlerinizden bağış yöntemiyle vergi indirimi kazanarak, gerek bunları satarak, bir şekilde bunlardan finansal artı kazanabilirsiniz diyoruz. Bir şekilde ürünleri inceleyip hangi kanalla değerlendirmesine karar verip kurgu yapıyoruz. Kurguyu da dijitalleştiriyoruz firma için. Öncesinde firmanın cebinden atık için çıkan yüksek meblağlarının hiç çıkmamasını ya da az çıkmasını sağlıyoruz. Çöpe atmak yerine ihtiyaç sahiplerine yardım yapabilmelerini sağlıyoruz.” açıklamasında bulundu.
TÜRKİYE’Yİ MERKEZ YAPIP GLOBALDE LİDERLİK YAPMAK İSTİYORUZ
Uzun süredir yurtdışı istediklerini belirten Fazla Gıda CEO’su Olcay Silahlı, “Ben fiziksel olarak Milano, Moskova ve Berlin gibi birçok yerde gıda kurtarma operasyonuna katıldım. Yerinde incelemeler de yaptım. Yaklaşımımız da globale götürmek üzerine. Yerel ihtiyaçları iyi anlaşmalar gerekiyor. Bir tane partner müşteri bulmak gerekiyor. Tekrar hızlanıyoruz pandeminin de yavaşladığını düşünerek. Türkiye’yi merkez yapıp globalde liderlik yapma gibi bir niyetimiz var.” diye konuştu.
PANDEMİDE GIDA ATIĞI OLUŞMASINI ENGELLEDİK!
Olcay Silahlı sözlerini şöyle tamamladı: “Pandeminin ilk 10 günlük sürecinde süt ürünleri, şarküteri ve meyve ürünleri kategorilerine yoğunlaşarak ihtiyaç sahiplerine bağışa yönlendirdik ve evlerine kadar kapı teslimi yaptık. 12 ayı çok efektif yönettik. Bu noktada ciddi bir gıda atığı oluşmasını engelledik. Arz talep dengesi çok bozuldu, bu süreç içerisinde hepsine çözüm bulmaya çalıştık. Diğer yandan pandemi sadece israfı önlemek değil yardımlaşmada çok ön planda olduğu için gıda atığı kurtardığımız firmalar zaten gıda yardımı götürüyordu. Evde kal döneminde biz sahada çok aktiftik ihtiyaç sahipleri çıkmasınlar diye. 65 yaş üzeri vatandaşlara gıda yardımı konusunda çok aktif çalıştık. Ayrıca beraber çalıştığımız firmalarla kampanyalar da yaptık. Pandemi döneminde tüm Türkiye çapında yaklaşık 30 milyon değerindeki malı kapı teslim yaptık. Birçok derneği destekledik. Kızılay’a yardımlar yaptık. Gururla bitirdiğimiz bir yıl oldu bizim için.”
